Op 4 juni vond het event Thuis in AI – Pak de Regie! plaats. Deze bijeenkomst, die Key Region Leiden in samenwerking met PublicNL organiseerde, stond in het teken van een van de belangrijkste vraagstukken van deze tijd: hoe benutten we de ongekende kansen van kunstmatige intelligentie, terwijl we toch stevig de regie houden?

De Opening: AI als middel voor een betekenisvol leven

PublicNL directeur Tino Meijn opende de ochtend met een heldere visie op de toekomst. Hij hield de zaal het volgende toekomstscenario voor: “Stel je het jaar 2050 voor: een mooi leven waarin we minder hoeven te werken. Hoe ziet die wereld eruit? Het antwoord is: betekenisvol.”

Meijn benadrukte dat de kernvraag van dit event is hoe we de regie over AI behouden, in plaats van dat AI de regie over ons krijgt. AI moet niet worden gezien als een doel op zich, maar als hét faciliterende middel om deze betekenisvolle toekomstvisie mogelijk te maken. “Samen gaan we de regie pakken op AI,” aldus Meijn.

Dagvoorzitter Marlies Tousain sloot hier naadloos op aan en nam de aanwezigen mee in de symboliek van de locatie. CORPUS biedt een reis door het menselijk lichaam, die begint bij de knie en eindigt in de hersenen. AI is in feite onze nieuwe, kunstmatige hersenpan.

Tousain wees de zaal op de duizelingwekkende snelheid van de ontwikkelingen: “De uitnodiging voor dit event werd een half jaar geleden verstuurd. In deze tijd van AI lopen we nu alweer een half jaar achter.” Dit event was dan ook hét moment om dit complexe en magische onderwerp dichtbij te brengen, te begrijpen en te leren hoe we die kunstmatige hersens voor óns laten werken.

Keynote Diederik Jekel: De illusie van controle en het bewaken van menselijkheid

De keynote van wetenschapsjournalist Diederik Jekel vormde het inhoudelijke hoogtepunt van de ochtend. Jekel nam de zaal mee in de tech-historie en hield de deelnemers een spiegel voor over de werkelijke risico’s en kansen van AI.

Hoewel we er de afgelopen drie jaar meer over hebben gesproken dan ooit tevoren, bestaat AI al veel langer. De urgentie is nu echter acuut door een onvoorstelbare data-explosie. De hoeveelheid informatie op aarde verdubbelt elke twee jaar. Dit betekent dat we in de periode 2024-2025 letterlijk evenveel data hebben gegenereerd als de gehele mensheid in alle millennia daarvoor bij elkaar.

“Het lukt ons als mens simpelweg niet meer om door al die data heen te gaan. Alles is complexer en met elkaar verweven. AI kan ons hierbij helpen om patronen te vinden en het gemiddelde niveau van onze communicatie omhoog te brengen,” legde Jekel uit.

Jekel trok een historische vergelijking. Vroeger was het lezen van hiëroglyfen complex en voorbehouden aan een kleine elite. Met de komst van het Griekse alfabet van slechts 26 letters werd informatie delen ineens makkelijk en voor iedereen toegankelijk.

Het internet hielp ons later al om menselijker te zoeken. AI is nu de ultieme laatste stap in die evolutie: een nieuwe, prettige manier om complexe informatie direct begrijpelijk te maken.

Het grote gevaar: AI imiteert menselijke intelligentie

Maar er is een schaduwzijde. Jekel waarschuwde scherp voor de ‘black box’ van AI. AI-programma’s bouwen menselijke intelligentie niet écht na; ze imiteren het. Het is de ‘Big Mac-versie’ van intelligentie. Omdat AI traint op gigantische hoeveelheden data die we zelf niet meer kunnen overzien, weten we vaak niet waarop het systeem zijn conclusies baseert.

Als voorbeeld noemde hij gezichtsherkenning: het systeem leert dat een gezicht twee ogen heeft, maar dat betekent niet dat iemand met één oog geen gezicht heeft. Omdat de regels van complexe problemen vaak onbekend zijn, maakt het AI-netwerk zelfstandig conclusies onder de motorkap. We kunnen simpelweg niet achterhalen hoe het werkt. De data waarop getraind wordt is bovendien afkomstig van mensen, inclusief al onze menselijke vooroordelen en fouten.

Verwar het middel nooit met het doel

De belangrijkste les van Jekel was: verwar het middel nooit met het doel. Het risico in de huidige markt is dat organisaties AI omarmen puur omdat ‘het moet van het internet’.

“Onze overkoepelende opdracht is menselijkheid. Niet de systemen, maar de menselijkheid is het doel, en daar komt slechts een laagje AI overheen,” hield Jekel het publiek voor. Hij adviseerde deelnemers om continu een stap terug te doen en kritische vragen te stellen: Waarom doen we dit? Wat is het doel? En geven we mensen nog wel het gevoel dat ze inspraak hebben in het verhaal? Luisteren blijft de basis.

Het grootste risico: Hoe bewaken we de menselijkheid?

Geïnspireerd door de evolutietheorie van Darwin benadrukte Jekel dat diversiteit en variatie essentieel zijn om te overleven. AI neigt naar standaardisatie, maar we moeten juist de menselijke variatie koesteren.

Alleen door scherp te blijven letten op wat de systemen achter de schermen doen en de menselijkheid voorop te zetten, zorgen we ervoor dat de gebouwde omgeving in de toekomst een fijne plek blijft om te wonen waarin iedereen mag zijn wie hij is.

Jekel sloot af met misschien wel de meest belangrijke vraag voor de toekomst: “In dit tijdperk van AI is het gebrek aan menselijkheid het grootste risico. Hoe gaan wij die menselijkheid bewaken?”

Pak de regie

Met deze inspirerende en wijze lessen op zak splitsten de deelnemers zich op in break-out sessies en workshops om concreet aan de slag te gaan met datastrategie, cybersecurity en ethiek.

De conclusie van de ochtend was eenduidig: AI biedt fantastische kansen om processen te versnellen en te verbeteren. De regie over de ethiek, de kaders en de menselijkheid ligt — en blijft — echter in onze eigen handen.

Wil jij ook de regie pakken op AI binnen jouw organisatie?

Plan eens een coachgesprek in of doe mee aan een van onze workshops!